TR82 Bölgesinde Yaşlı Refahı Masaya Yatırıldı

Aktif ve sağlıklı yaşlanma, hayat boyu öğrenme ve kuşaklar arası dayanışma gibi kritik konuların masaya yatırıldığı panele; Kastamonu Valisi Meftun Dallı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yaşlı Politikaları Daire Başkanı Doç. Dr. Fatih Elibol, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kronik Hastalıklar ve Yaşlı Sağlığı Daire Başkanı Dr. Kanuni Keklik, KUZKA Genel Sekreteri Dr. Serkan Genç, ilgili kurum ve kuruluş temsilcileri ile yaşlı bireyler katıldı.

İki oturum halinde gerçekleştirilen panelde ilk olarak kurumsal hizmetler ve politikalar ele alındı. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu ve KUZKA'dan uzman isimlerin sunum yaptığı oturumda, yaşlılara yönelik sağlık, sosyal ve demografik hizmetlerle ilgili bilgiler paylaşıldı. İkinci oturumda ise aktif yaşlanma, kuşaklar arası etkileşim ve yaşam boyu öğrenme başlıkları konuşuldu. Kastamonu, Çankırı ve Sinop'taki üniversitelerden akademisyenlerin de katkı sunduğu oturumda, bölgesel sosyal politika önerileri ve iyi uygulama örnekleri ele alındı.

"TR82 Bölgesinin yaşlı refahı sorunlarını ele alıyoruz"

Panelde konuşan Kastamonu Valisi Meftun Dallı, şunları söyledi: “Yaşlı bireyler, kültürel sürekliliği sağlayan, geçmiş ile gelecek arasında köprü kuran değerli varlıklarımızdır. TR82 Bölgesinde yaşlı nüfus oranının Türkiye ortalamasının üzerinde olması, bölgedeki sosyal ve sağlık hizmetlerine duyulan ihtiyacın aciliyetini göstermektedir”

"Bölgemizde yaşlanmanın en temel nedenlerinden biri göçtür"

Konuşmasında bölgede yaşanan göçe dikkat çeken Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı (KUZKA) Genel Sekreteri Dr. Serkan Genç, TR82 Bölgesinde yaşlı nüfus oranının Avrupa ortalamasına yakın olduğunu belirtti. Genç, “Nüfusun bölgeden göç etmesiyle birlikte yaş gruplarında belirgin bir değişim yaşanmaktadır. Özellikle 20 ile 30 yaş grubu arasındaki bireyler bölgeden ayrılırken, buna karşın 45 yaş üzeri nüfus geri dönmektedir. Bu demografik eğilim, aktif yaşlanmayı destekleyen hizmetlerin önemini artırdığını göstermektedir” dedi.

"Bakanlık olarak yaşlı bireylerimizin sadece bakım hizmetlerine değil, aynı zamanda sağlıklı yaş almalarına da önem veriyoruz"

Türkiye'nin nüfus yapısının giderek yaşlandığını belirten Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yaşlı Politikaları Daire Başkanı Doç. Dr. Fatih Elibol, Türkiye'nin hızla yaşlanan bir toplum haline geldiğini ve bu durumun sosyal hizmetlerin yeniden düşünülmesini gerektirdiğini ifade etti. Elibol, “Bakanlık olarak yaşlı bireylerin yalnızca bakım hizmetlerinden değil, aynı zamanda toplumsal hayata aktif katılımlarından da sorumluyuz. Sağlıklı yaşlanmayı destekleyen bütüncül yaklaşımlar artık daha fazla önem kazandı. TR82 Bölgesinin yaşlı nüfus oranı açısından öne çıktığını görüyoruz. Bu nedenle özel politikalarla bölgenin desteklenmesi gerekmektedir” ifadelerini kullandı.

Açılış konuşmalarının ardından, moderatörlüğünü Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yaşlı Politikaları Dairesi Şube Müdürü Bülent Karakuş'un yaptığı “Yaşlılara Yönelik Kurumsal Hizmet ve Politikaların Değerlendirilmesi” başlıklı oturum gerçekleştirildi.

Üç konuşmacının yer aldığı bölümde, “Türkiye ve TR82 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı ve Sinop İlleri) Yaşlılara Yönelik Sağlık Hizmetlerinin Değerlendirilmesi”, “Yaşlı İstatistikleri Açısından Türkiye ve TR82 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı ve Sinop İlleri) Demografi Değerlendirmesi” ve “TR82 Bölgesi Kırsal Yaşlılık Raporunun Sunumu” başlıklı konular ele alındı.

“Türkiye Sağlıklı Yaşlanma Eylem Planı” ile hedef yaşlı yaşam kalitesini artırmak

Oturumda ilk olarak, “Türkiye ve TR82 Bölgesi (Kastamonu, Çankırı ve Sinop İlleri) Yaşlılara Yönelik Sağlık Hizmetlerinin Değerlendirilmesi” başlıklı sunumunu gerçekleştiren Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kronik Hastalıklar ve Yaşlı Sağlığı Daire Başkanı Dr. Kanuni Keklik, Türkiye'deki yaşlanan nüfus yapısını ve bu durumun gerektirdiği yaşlı sağlığı politikaları ile sunulan hizmetleri anlattı.

Keklik, “Türkiye'nin nüfusu hızla yaşlanmakta olup, 2024 yılında 65 yaş ve üzeri nüfusun % 20,7 artışla 9,1 milyon kişiye ulaşmasıyla birlikte, kronik hastalıklar ve sağlık maliyetleri de artış göstermektedir. Bu demografik değişime yanıt olarak, ‘Türkiye Sağlıklı Yaşlanma Eylem Planı' ile koruyucu önlemler almak, sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak ve yaşlıların yaşam kalitesini artırmak hedeflenmiştir. Aile hekimliğinde çok yönlü yaşlı değerlendirmesi, Hastalık Yönetim Platformu (HYP), evde sağlık hizmetleri ve Sağlıklı Yaş Alma Merkezleri (YAŞAM) gibi çeşitli hizmet modelleriyle yaşlı bireylerin sağlık hizmetlerine erişiminin kolaylaştırılması ve düzenli tıbbi izlemlerinin yapılması amaçlanmaktadır” ifadelerini kullandı.

“Türkiye demografik dönüşüm evresini yaşıyor”

Panelde, “Yaşlı İstatistikleri Açısından Türkiye ve TR82 Bölgesi Demografi Değerlendirmesi” üzerine konuşan Türkiye İstatistik Kurumu Demografi İstatistikleri Daire Başkanlığı Uzmanı Neslihan Öncül, Türkiye'nin doğurganlık hızının düşmesi ve yaşam süresinin uzaması nedeniyle yaşadığı demografik dönüşümü gündeme taşıdı.

Öncül, “Türkiye, doğurganlık hızındaki düşüş ve beklenen yaşam süresinin artmasıyla demografik bir dönüşüm evresindedir; bu süreçte çocuk ve genç nüfus oranı azalırken, 65 ve üzeri yaşlı nüfus oranı hızla artmaktadır. Ülkenin toplam nüfusu 85 milyonun üzerinde olup, 65 yaş ve üzeri nüfus 2024 itibarıyla 9 milyon 212 bin 298'e yükselmiş, bu durum Türkiye'yi ‘çok yaşlı ülkeler' sınıfına dâhil etmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, yaşlı nüfusun mevcut durumunu ve ihtiyaçlarını anlamak, politikalara temel oluşturmak amacıyla ‘Türkiye Yaşlı Profili Araştırması' ve ‘Aktif Yaşlanma Endeksi' gibi kapsamlı çalışmalar yürütmektedir” şeklinde konuştu.

“TR82 Bölgesinin ileri vadeli en büyük sorunu yaşlılık”

Panelde, Kuzey Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından hazırlanan “TR82 Bölgesi Kırsal Yaşlılık Raporunun Sunumu”nu gerçekleştiren Uluslararası Proje ve Fonlar Birim Başkanı Emine Merve Topçuoğlu ise, Türkiye'de nüfusu 1 milyonun altında olan ve yaşlı nüfusu ile öne çıkan TR82 Bölgesi'ne ilişkin temel verilerden elde edilen çözüm önerilerini paylaştı.

Topçuoğlu, “Raporumuzda, Türkiye'deki demografik dönüşümün bir parçası olarak, TR82 Bölgesindeki (Çankırı, Kastamonu, Sinop) kırsal (2014) ve kentsel (2019) yaşlı nüfusun yaşam standartları, sağlık koşulları, sosyal ilişkileri ve ihtiyaçları detaylı bir şekilde incelenmektedir. Bu analizler, bölgedeki yaşlıların önemli bir kısmının düşük gelir, okuma yazma bilmeme, kötü konut koşulları ve yaygın sağlık sorunları gibi zorluklar yaşadığını; ayrıca büyük çoğunluğunun huzurevinde kalmayı reddettiğini, ancak Sinop gibi yerlerde kurumsal bakıma yoğun ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Sunulan öneriler arasında, yaşlılara yönelik periyodik ihtiyaç analizleri, maddi ve ayni yardımların artırılması, yaşlı ve gündüz bakımevlerinin kurulması, konut koşullarının iyileştirilmesi, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve bölgenin ‘Yaşlı Dostu Kent Ağı'na dâhil edilmesi gibi kapsamlı çözümler yer almaktadır” şeklinde önerilerde bulundu.

“Türkiye, yeni dönemde aktif yaşlanma, kuşaklar arası etkileşim ve yaşam boyu öğrenme modelini benimsiyor”

Panelin “Yaşlılık Döneminde Aktif ve Sağlıklı Yaşlanma, Hayat Boyu Öğrenme, Kuşaklar Arası Dayanışmanın Değerlendirilmesi” başlıklı ikinci oturumu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü Uzmanı Dr. Damla Yazar'ın moderatörlüğünde gerçekleştirildi. Oturumda, Türkiye'de ileriki dönemlerde uygulanması hedeflenen aktif yaşlanma, kuşaklar arası etkileşim ve yaşam boyu öğrenme modeli ile Kastamonu, Çankırı ve Sinop üniversiteleri akademisyenlerince bölgesel sosyal politika önerileri ve iyi uygulama örnekleri paylaşıldı.

“Sürecin yönetimi, tüm kurumların eş güdüm içinde; bölgesel ve kültürel koşullara uygun politikalar geliştirmesi ile mümkün hale gelecektir”

İlk olarak “Bölgesel Kalkınma ve Yaşlanma Politikaları”na ilişkin bir sunum gerçekleştiren Dr. Damla Yazar, “Yaşlanma sürecinin yönetimi, bakımın çok ötesinde; ekonomik büyüme, sağlık, konut ve istihdam gibi birçok sektörü etkileyen kompleks bir konudur ve sadece ulusal ya da bölgesel politikalarla değil, bölgesel farklılıkları da dikkate alarak yönetilmelidir. Yaşlı yoksulluğu (İstanbul) ve engelli yaşlı oranı (Doğu Anadolu) gibi bölgesel farklılıklara dikkat edildiğinde, ‘aktif yaşlanma' kavramı kırsal ve yoksul kesimler için dışlayıcı olabilmektedir. Standartlaştırılmış aktivitelerin her yerellikte talep görmediği dikkat çekmektedir. Bu kapsamlı sürecin iyi yönetilebilmesi için, sektörler arası eş güdüm, bölgesel ve kültürel koşullara uyum sağlayan politikalar geliştirilmesi ve üniversitelerin yerel politika oluşturmadaki rolü büyük önem taşımaktadır” şeklinde konuştu.

“Türkiye'de yaşlanma kaynaklı sağlık sorunlarında desteğe en çok Kastamonu ve Sinop'un ihtiyacı var”

“Yaşlılarda Kırılganlık, Önlenmesi ve Yönetimi” başlıklı sunumunda, Türkiye'de yaşlanma ile birlikte ortaya çıkan sağlık sorunlarına dikkat çeken Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dr. Öğretim Üyesi Canan Kaş, “Türkiye'de 65 yaş üstü nüfusun önemli ölçüde artışıyla birlikte, yaşlanmanın getirdiği sağlık sorunları için güçlü bir risk faktörü olan ve yaşlıların %39,2‘nde saptanan kırılganlık, fiziksel, psikolojik, sosyal, bilişsel ve çevresel boyutları olan çok boyutlu bir geriatrik sendrom olarak tanımlanmaktadır. Bu kırılganlığın önlenmesi ve yönetimi için fiziksel aktivite, yeterli protein ve D vitamini alımı, çoklu ilaç kullanımının azaltılması ve sosyal katılımın teşviki gibi çok yönlü yaklaşımlar büyük önem taşımaktadır. Özellikle Kastamonu, Sinop ve Giresun gibi yüksek yaşlı nüfus oranına sahip illerde, sağlık ve sosyal hizmetler alanında daha fazla desteğe ihtiyaç duyulmaktadır” dedi.

“Çankırı'da yaşlılar, yeni sosyal politikalar ile yaşamlarını daha rahat sürdürebilecekler”

Türkiye'de sahip olduğu yaşlı nüfus ile ilk 5 yer alan Çankırı'da yaptıkları araştırmalar sonrasında ortaya çıkan sorunların çözümüne yönelik sosyal politika önerilerini paylaşan Çankırı Karatekin Üniversitesi Gerontoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tahsin Barış Değer, panelde “Çankırı'nın Yaşlılık Profili ve Sosyal Politika Önerileri” başlıklı bir sunum gerçekleştirdi.

Sunumunda, Çankırı'daki yaşlı bireylerin sosyal alandaki sorunlarına dikkat çeken Değer, “Türkiye, nüfusun hızla yaşlanmasıyla önemli bir demografik değişim yaşarken, ülkenin en yaşlı şehirlerinden biri olan Çankırı'da yapılan detaylı bir araştırma, yaşlı nüfusun sosyodemografik ve ekonomik durumunu, sağlık koşullarını, sosyal ilişkilerini ve yaşam memnuniyetlerini incelemiştir. Bu araştırma, Çankırı'daki yaşlıların düşük emekli maaşları, okuryazarlık eksikliği, yalnızlık ve uygunsuz yaşam çevreleri gibi önemli sorunlarla karşılaştığını ortaya koymuştur. Bulgular doğrultusunda, yaşlı bireylere yönelik yaşlı istihdam projeleri, Aktif Yaşlı Yaşam Evleri, yaşlı dostu ev ve çevre düzenlemeleri, sosyal etkileşimi artırıcı ‘Gençler-Yaşlılar El Ele' projeleri ve çeşitli eğitim programları gibi kapsamlı yerel sosyal politikaların geliştirilmesi önerilmektedir” sözlerine yer verdi.

“Üçüncü Yaş Üniversitesi yaşlılar için umut oldu”

Oturumda son olarak, “Üçüncü Yaş Üniversitesi Uygulamaları” başlıklı sunumunu gerçekleştiren Sinop Üniversitesi Üçüncü Yaş Üniversitesi Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Abdullah Işık, yaşlılara yönelik uyguladıkları örnek çalışmalara ilişkin bilgiler paylaştı.

Sunumunda, Sinop Üçüncü Yaş Üniversitesi kapsamında Sinop'ta önemli bir uygulamayı hayata geçirdiklerine dikkat çeken Işık, “Üçüncü Yaş Üniversitemizde, 60 yaş ve üzeri bireylerin sağlıklı, başarılı ve aktif yaşlanmalarını desteklemek amacıyla dijital becerilerden sağlığa, sanattan finansa kadar geniş bir yelpazede eğitim programları sunulmaktadır. Çoğunlukla emekli kadınlardan oluşan kursiyerler, öğrenme, kişisel gelişim, sosyalleşme ve zamanı verimli değerlendirme gibi nedenlerle bu programlara katılmaktadır. Üniversite, katılımcıların yüksek memnuniyeti ve programların günlük yaşama olumlu etkileri sayesinde yalnızlık hissini azaltmakta ve psikolojik iyileşme sağlamaktadır. Ancak kurs sürelerinin uzatılması ve fiziki altyapının iyileştirilmesi gibi geliştirilmesi gereken alanlar da mevcuttur” diye konuştu.

Sonuçlar rapora dönüştürülecek

TR82 Bölgesi ve Türkiye genelinde yaşlı refahına dair öneri ve değerlendirmelerin yer aldığı panelin çıktıları, rapor haline getirilerek yaşlı bireylerin sosyal yaşamlarını kolaylaştırıcı politikaların geliştirilmesi amacıyla ilgili kurum ve politika yapıcılarla paylaşılacak.

Kamuoyu bilgisine saygıyla duyurulur.